1. Nguồn gốc câu đối đỏ ngày Tết

Tương truyền, câu đối ngày Tết bắt nguồn từ đào phù, tức là tấm bùa bằng gỗ cây đào xuất hiện vào thời nhà Chu (Trung Quốc). Trên hai tấm đào phù thường viết tên của hai vị thần là Thần Đồ và Uất Lũy. Ngày mồng 1 Tết đem treo đào phù ở cửa sẽ xua đuổi được ma quỷ, đón lành tránh hung.

Nguồn gốc câu đối đỏ ngày Tết
Câu đối đỏ ngày Tết có nguồn gốc từ xa xưa. Ảnh: Internet

Đến thời Ngũ Đại, triều đình Tây Hán đã sử dụng đào phù để viết lên hai câu đối ngay dịp đầu năm mới “Tân niên nạp du khánh/Gia tiết hiệu trường xuân” tức là “Năm mới thừa phúc lành/Tết đẹp mãi trường xuân”. Đây cũng chính là câu đối Tết đầu tiên của các nước Á Đông. Đến thời Tống, thú chơi câu đối bắt đầu lan rộng.

Ở Việt Nam, mặc dù chẳng thể nói chính xác câu đối xuất hiện vào khoảng thời gian nào nhưng vào dưới triều Trần thì bắt đầu phổ biến. Và đến thời Hậu Lê, câu đối ngày Tết đã trở thành phong tục. Người xưa kể lại rằng, trong một lần cải trang vi hành ngày đầu năm, đi qua những dãy phố thấy xã tắc thái bình, bách tính đều treo câu đối đỏ, thả đèn kết hoa, vua Lê Thánh Tông lấy làm vui mừng.

Câu đối ngày Tết bắt đầu phổ biến dưới thời Trần.
Câu đối ngày Tết bắt đầu phổ biến dưới thời Trần. Ảnh: Internet

Thế nhưng khi đi đến một hẻm nhỏ, thấy nhà không đèn không hoa, không câu đối đỏ, không khí ảm đảm vô cùng, nhà vua đã vào hỏi han. Sau khi nghe chủ nhà giải bày “do làm nghề hèn hạ là hốt phân người nên chẳng dám phô trương”, vua Lê Thánh Tông bật cười và nói “Nhà bác đây là sang trọng bậc nhất, mà nghề của bác cũng là vẻ vang bậc nhất. Câu đối của bác nếu dán lên cũng hay bậc nhất, việc gì mà lại kêu là hèn”.

Xin câu đối đỏ ngày Tết
Ngày Tết người ta thường đến ông đồ để xin câu đối đỏ. Ảnh: Internet

Dứt lời, nhà vua liền lấy giấy mực viết tặng cho gia đình câu đối: “Ý nhất nhung y, năng đảm thế gian nan sự/Đề tám xích kiếm, tận thu thiên hạ nhân tâm” tức là “Khoác một áo bào, đảm đang khó khăn thiên hạ/Cầm ba thước kiếm, tận thu lòng dạ thế gian”.

2. Ý nghĩa câu đối đỏ ngày Tết

Mỗi năm Tết đến, bên cạnh việc chuẩn bị bánh mứt, người ta còn trang hoàng nhà cửa thưởng xuân bằng những câu đối đỏ. Câu đối này còn được gọi là Liễn, một loại giấy có màu đỏ hoặc hồng đào, hai đầu có trục gỗ hoặc tre gắn vào để tờ giấy được thẳng.

Dán câu đối đỏ
Câu đối đỏ thường dán ở bàn thờ gia tiên hoặc trước cửa nhà. Ảnh: Internet

Đôi khi, Liễn này cũng không cần có trục để tiện dán vào cột nhà, bàn thờ gia tiên hoặc trước cổng nhà. Những câu đối này thuộc thể loại biền ngẫu, gồm có hai vế đối nhau. Tùy vào quan niệm, tín ngưỡng của từng người mà câu đối này sẽ biểu thị những ý chí, tình cảm khác nhau, hoặc phản ánh một vấn đề nào đó trong xã hội.

Ở nhiều vùng quê, ngày trước người ta còn dán Liễn ở chuồng lợn, trâu, bò,… hoặc trên thân cây dừa, nhãn, ổi,… với mong muốn vật nuôi thì sinh đẻ đầy đàn, cây cối thì sai trái. Với những gia đình không có phương tiện hoặc khả năng viết câu đối, người ta thường tìm đến những cụ đồ nho để xin hoặc mua chữ.

3. Câu đối 4 chữ

1. Xuân dinh tứ hải – Mai khai ngũ phúc

2. Tứ thời cát khánh – Bái tiết an khang

3. Phát phúc sanh tài – Đồi kim tích ngọc

4. Bách nghiệp hưng vượng – Ngũ cốc phong đăng

5. Tuế thông thịnh thế – Nhân phùng hoa niên

6. Hoa hương thế kỷ – Phước nạp môn đình

7. Tân niên như ý xuân – Tuế tuế bình an nhật.

8. Nhân tăng thọ kỷ – Thiên chuyễn dương hoà

9. Vạn phương hữu cát – Tứ quí trình tường

10. Đông nghinh mai chí – Xuân bạn yến quy

Câu đối 4 chữ ngày Tết
Câu đối 4 chữ ngày Tết có phần ngắn gọn nhưng lại hàm chứa rất nhiều ý nghĩa. Ảnh: Internet

11. Bách thuận vi phúc – Lục hợp đồng xuân

12. Hoa khai phú quí – Trúc báo bình an

13. Thi thư môn đệ – Đào thục nhân gia

14. Xuân phong đắc ý – Hoà khí chí tường

15. Xuân phong tống phước – Hỷ khí lâm môn

16. Vạn sự như ý – An khang thịnh vượng

17. Cát tường như ý – Cung chúc Tân xuân

18. Phát tài phát lộc – Công thành danh toại

19. Hay ăn chóng béo – Tiền nhiều như kẹo

20. Tình chặt như keo – Dẻo dai hạnh phúc

4. Câu đối 5 chữ ngày Tết

1. Đong cho đầy hạnh phúc – Gói cho trọn lộc tài

2. Giữ cho mãi an khang – Thắt cho chặt phú quý

3. Xuân an khang thịnh vượng – Niên phúc thọ miên trường

Câu đối Tết 5 chữ
Hình ảnh “ông đồ” ngồi cạnh nghiêng mực tàu và giấy đỏ vào mỗi dịp Tết đến xuân về đã khắc sâu vào trong tâm trí của nhiều người. Ảnh: Internet

4. Minh niên tăng vạn lộc – Xuân nhật tập thiên tường.

5. Phúc lai miên thế trạch – Lộc mãn trấn gia thanh.

6. Niên niên như ý xuân – Tuế tuế bình an nhật

5. Câu đối 6 chữ ngày Tết

1. Tuế tuế tam xuân đắc ý – Niên niên vạn sự khai tâm.

2. Tiếp phước thọ tinh môn đệ – Nghinh xuân chí phú nhân gia.

3. Nhân thọ niên phong lộc mãn – Hoa hương liễu lục xuân nồng.

Câu đối Tết 6 chữ
Cuộc sống hiện đại, người ta còn khắc cả câu đối trên miếng gỗ để trang hoàng nhà cửa trong dịp Tết. Ảnh: Internet

4. Đại nghiệp thiên phàm cánh phát – Minh xuân vạn tượng canh tân.

5. Lễ tiết dĩ hoà vi quí – Tân xuân trường phát kỳ tường.

6. Xuân ý tam giang tứ hải – Hỷ dinh vạn hộ thiên gia.

6. Câu đối 7 chữ ngày Tết

1. Phúc mãn đường niên tăng phú quý – Đức lưu quang nhật tiến vinh hoa.

2. Lộc biếc, mai vàng, xuân hạnh phúc – Đời vui, sức khoẻ, tết an khang.

3. Trời thêm tuổi mới, người thêm thọ – Xuân khắp dương gian, phúc khắp nhà.

4. Già trẻ gái trai đều khoái Tết – Cỏ cây hoa lá cũng mừng xuân.

5. Tết trong nhà, Tết ra ngoài phố – Lộc trên trời, lộc xuống nhân gian.

6. Phúc Lộc Thọ tam tinh cùng chiếu – Thiên Địa Nhân nhất thể đồng xuân.

7. Xuân sang cội phúc sinh nhành lộc – Tết về cây đức trổ thêm hoa.

8. Mai vàng nở rộ mừng năm mới – Đào hồng khoe sắc đón xuân sang.

9. Cạn ly mừng năm qua đắc lộc – Nâng cốc chúc năm mới phát tài.

10. Phúc như Đông Hải trường lưu thủy – Thọ tỷ Nam Sơn bất lão tùng.

Câu đối 7 chữ ngày Tết
Câu đối 7 chữ ngày Tết được nhiều gia đình lựa chọn. Ảnh: Internet

11. Xuân an khang đức tài như ý – Niên thịnh vượng phúc thọ vô biên.

12. Xuân đáo bình an tài lợi tiến – Mai khai phú quý lộc quyền lai.

13. Chúc Tết đến trăm điều như ý – Mừng xuân sang vạn sự thành công.

14. Tăng phúc tăng quyền tăng phú quý – Tấn tài tấn lộc tấn vinh hoa.

15. Xuân sang hạnh phúc bình an đến – Tết tới vinh hoa phú quý về.

16. Tân niên tân phúc tân phú quý – Tấn tài tấn lộc tấn bình an.

17. Ngoài ngõ mừng xuân nghênh phúc lộc – Trong nhà vui Tết đón bình an.

18. Trai gái cười vui mừng đón Tết – Trẻ già hoan hỉ đón xuân sang.

19. Tết đến gia đình vui sum họp – Xuân về con cháu hưởng bình an.

20. Ngày xuân hạnh phúc bình an đến – Năm mới vinh hoa phú quý về.

Câu đối thư pháp chúc Tết
Người ta treo câu đối trong nhà với ngụ ý nhận được nhiều điềm lành, may mắn trong năm mới. Ảnh: Internet

21. Xuân như cẩm tú, nhân như ngọc – Khách mãn gia đình, tửu mãn tôn.

22. Môn đa khách đáo thiên tài đáo – Gia hữu nhân lai vạn vật lai

23. Sơn thủy thanh cao xuân bất tận – Thần tiên lạc thú cảnh trường sinh

24. Thiên tăng tuế nguyệt, niên tăng thọ – Xuân mãn càn khôn, phúc mãn đường

25. Tổ tôn công đức thiên niên thịnh – Tử hiếu tôn hiền vạn đại xương

26. Xuân sang đức tài được như ý – Năm mới đến phúc thọ vô biên

27. Thịt mỡ dưa hành câu đối đỏ – Cây nêu tràng pháo bánh chưng xanh

28. Nhiều lộc nhiều tài nhiều của cải – Gặp thời gặp lợi gặp lòng người.

29. Mừng xuân nhà nhà thêm công đức – Đón Tết từ bi bớt ưu phiền

30. Mai vàng nở rộ đón xuân sang – Đào hồng khoe sắc mừng năm mới.

Câu đối ngày Tết ý nghĩa
Câu đối ngày Tết rất đa dạng, chúng không chỉ thể hiện những vấn đề trong xã hội mà còn thể quan niệm, tín ngưỡng của nhiều người. Ảnh: Internet

31. Năm mới hạnh phúc bình an tiến – Xuân sang vinh hoa phú quý lai.

32. Tối Ba mươi đá thằng Bần khỏi cửa – Sáng mồng một nghênh ông Phúc vào nhà.

33. Đất nước phồn vinh câu chúc Tết – Gia đình hòa thuận thiệp mừng xuân

34. Đa tài đa lộc đa phú quý – Đắc thời đắc lộc đắc nhân tâm

35. Xuân sang cội phúc sinh thành lộc – Tết về công đức tổ thêm hoa

36. Phúc sinh lễ nghĩa gia đường thịnh – Lộc tiến vinh hoa phú qúy xuân

37. Phúc mãn đường, niên tăng phú quý – Ðức lưu quang, nhật tiến vinh hoa

38. Nhập môn tân thị kinh luân khách – Mãn tọa dai đồng cẩm tú nhân

39. Niệm tiên tổ, duật tu quyết đức – Khải hậu nhân,trường phát kỳ tường

40. Ðịa sinh tài, thế nghiệp quang huy – Thiên tứ phúc, gia thanh hiện thái

7. Câu đối chúc Tết 8 chữ hay

1. Tối Ba mươi đá thằng Bần khỏi cửa – Sáng mồng một nghênh ông Phúc vào nhà

2. Tiễn Khỉ đi chúc xuân vui hạnh phúc – Đón Gà về mừng Tết đạt thành công

3. Xuân tha hương sầu thương về quê mẹ – Tết xa nhà buồn bã nhớ quê cha.

4. Phúc rạng rỡ niềm vui tươi hy vọng – Lộc đủ đầy no ấm suốt quanh năm

Xin câu đối ngày Tết
Tết về, nhiều ngõ nhỏ không chỉ tràn ngập mai đào mà còn cả những câu đối đỏ. Ảnh: Internet

8. Câu đối ngày Tết chữ Hán

1. Hoa triêu nhật noãn thanh loan vũ – Liễu nhứ phong hòa tử yến phi
Dịch: Sớm hoa ngày ấm loan canh múa – Liễu bông gió thuận én bay biếc

2. Độ hoa triêu thích phùng hoa chúc – Bằng nguyệt lão thí bộ nguyệt cung
Dịch: Độ hoa sớm đúng giờ hoa đuốc – Nguyệt lão se sánh bước cùng trăng

3. Hoa nguyệt tân trang nghi học liễu – Vân song hảo hữu tảo tài lan
Dịch: Trăng hoa vẻ mới nên tìm liễu – Cỏ thơm bạn tốt sớm trồng lan

4. Tiêu suy dạ sắc tam canh vận – Trang điểm xuân dung nhị nguyệt hoa
Dịch: Tiếng tiêu thủ thỉ suốt canh ba – Vẻ xuân tô điểm hoa hai tháng

5. Hãn thấp hồng trang hoa đới lộ – Vân đôi lục mấn liễu đà yên
Dịch: Hoa nặng sương đêm áo đẫm nước – Liễu tuôn khói sớm tóc vờn mây

6. Hoa triêu xuân sắc quang hoa chúc – Liễu nhứ kỳ tu họa liễu my
Dịch: Hoa sớm sắc xuân rạng đuốc hoa – Liễu trông vẻ lạ tô mày liễu

7. Dĩ kiến y tương liễu trấp nhiễm – Hành khan kính dĩ lăng hoa huyền
Dịch: Đã thấy ao hoa cùng liễu ướt – Còn xem trong kính có lăng treo

8. Giai hạ hoa khai hoa ánh chúc – Đường trung uến chí yến đầu hoài
Dịch: Dưới thềm hoa nở hoa người đuốc – Trong nhà yến đến yến đang mong

Phong tục xin chữ đầu năm
Nhiều gia đình truyền thống vẫn giữ phong tục xin chữ đầu năm như đang bảo tồn giá trị tốt đẹp của dân tộc. Ảnh: Internet

9. Phù dung tân diễm lăng hoa chúc – Ngọc kính sơ minh chiếu lam điền
Dịch: Phù dung mới nở xem thường đuốc – Kính ngọc vừa soi tỏ nội lam

10. Ứng hoa triêu như tân tác hợp – Cư tú các hảo hữu ngôn hoan
Dịch: Với hoa sớm như vừa tác hợp – Bân gác đẹp bạn bè đều vui

11. Nguyệt ứng hoa triêu chúc hoa hiến thái – Thời phùng yến chí ngọc yến chung tường
Dịch: Trăng soi hoa sớm, rực rỡ đuốc hoa – Gặp lúc yến về, điềm lành yến ngọc

12. Dương xuân thụy ái phi anh vũ – Thái lữ luật hòa dẫn phượng hoàng
Dịch: Mây trùm dương xuân anh vũ bay – Luật theo thái lữ phượng hoàng lại

13. Lục liễu di âm xuân trướng noãn – Yêu đào thổ diễm cẩn bôi hồng
Liễu xanh rợp bóng trướng xuân ấm – Đào tơ tươi đẹp rượu cẩn hồng

14. Phượng khúc nghinh phong ngâm liễu lục – Đào hoa sấn vũ túy xuân hồng
Dịch: Ngâm liễu biếc khúc phượng đón gió – Say xuân hồng hoa đào gặp mưa

15. Bách thế duyên hòa hài phượng lữ – Tâm xuân nhật vĩnh phú kê minh
Dịch: Trăm năm duyên hài hòa phượng hót – Ba xuân ngày vẫn phú gà kêu

16. Liễu sắc ánh mi trang kính hiểu – Đào hoa chiến diện động phòng xuân
Dịch: Sắc liễu tươi mày soi kính đẹp – Đào hoa rạng mặt động phòng xuân

Đường phố ngày Tết tấp nập người đến mua chữ
Tết đến, nhiều nơi vẫn thường xuyên tổ chức viết câu đối, chữ thư pháp cho những bạn có chung đam mê học hỏi lẫn nhau. Ảnh: Internet

17. Hồng vũ hoa thôn uyên tịnh ỷ – Thúy yên liễu dịch phượng hòa minh
Dịch: Mưa nhợt xóm hoa uyên phải ẩn – Khói xanh trang biếc phượng đều kêu

18. Nhật noãn uyên ương y cẩm thủy – Phong hòa hải yến nhiễu châu liêm
Dịch: Ngày ấm uyên ương xuôi nước biếc – Gió hòa hải yến lượn rèm châu

19. Nhạc tấy hoàng chung hài phượng lữ – Thi đề hồng diệp vịnh đào hoa
Dịch: Nhạc tấy hoàng chung vui phượng bạn – Thơ đề lá đỏ vinh đào hoa

20. Oanh ngữ hòa giai xuân phong trướng noãn – Đào hoa huyến lạn cẩn tửu bôi phù
Dịch: Trướng ấm gió xuân tiếng oanh thỏ thẻ – Rượu cẩn đầy chén hoa đào xinh tươi.

21. Sơn thủy thanh cao xuân bất tận – Thần tiên lạc thú cảnh trường sinh
Dịch: Phong cảnh thanh cao xuân mãi mãi – Thần tiên vui thú cảnh đời đời

22. Môn đa khách đáo thiên tài đáo – Gia hữu nhân lai vạn vật lai
Dịch: Cửa nhiều khách đến nhiều tiền đến – Nhà có người vào lắm vật vào

23. Thiên tăng tuế nguyệt, niên tăng thọ – Xuân mãn càn khôn, phúc mãn đường
Dịch: Trời thêm năm tháng, tuổi thêm thọ – Xuân khắp đất trời, phúc khắp nhà

24. Tổ tôn công đức thiên niên thịnh – Tử hiếu tôn hiền vạn đại xương
Dịch: Công đức tổ tôn nghìn năm thịnh – Hiếu hiền con cháu vạn đời ngay

25. Xuân như cẩm tú, nhân như ngọc – Khách mãn gia đình, tửu mãn tôn
Dịch: Xuân như cẩm tú, người như ngọc – Khách chật trong nhà, rượu hết chung

Ông đồ ngày Tết
Ngày nay, “ông đồ” không chỉ là người lớn tuổi mà còn là các bạn trẻ có đam mê với thư pháp. Ảnh: Internet

Câu đối ngày Tết là một trong những truyền thống tốt đẹp của dân tộc. Trong hầu hết thơ ca Tết thời bấy giờ, câu đối đỏ, thịt mỡ, dưa hành là những thứ báo hiệu mùa xuân về. Ngày nay, trong cuộc sống hiện đại, tục dán câu đối đỏ trước nhà đã không còn quá phổ biến, nhưng đâu đó ở những gia đình truyền thống, đặc biệt là làng quê Bắc Bộ vẫn còn lưu giữ được nét đẹp văn hóa này. Chúng như là sợi dây kết nối giữa truyền thống và hiện đại, giữa những giá trị trong quá khứ và thực tại cuộc sống.

Lệ tổng hợp